İç Varis Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

İç varis, halk arasında "dıştan görünmeyen varis" olarak bilinen bir durumdur ve tıbbi olarak çoğunlukla venöz yetmezlik (toplardamar yetmezliği) kavramına karşılık gelir. Bacaktaki toplardamarların içindeki tek yönlü kapakçıklar düzgün çalışmadığında kan aşağıda göllenir, damar genişler ama bu genişleme cilt yüzeyinde her zaman gözle görülmez. İşte bu yüzden "gizli varis" adı da kullanılır.

Yüzeyde çıkıntı veya mor damarlar görmeseniz bile, bacaklarınızda gün sonunda artan ağrı, dolgunluk veya kramp yaşıyorsanız iç varis söz konusu olabilir. Bu yazıda iç varis belirtilerini, halk terimiyle tıbbi karşılığı arasındaki köprüyü ve tedavi seçeneklerini net biçimde açıklıyoruz. Kesin tanının nasıl konduğunu da adım adım anlatacağız.

İç Varis Nedir ve Tıbbi Karşılığı Nedir?

İç varis, cilt yüzeyinden görünmeden bacağın derininde ilerleyen toplardamarların genişleyip kapakçık işlevini yitirmesidir. "İç varis" bir halk terimidir; hekimler bu durumu genellikle venöz yetmezlik ya da özellikle ana yüzeysel toplardamar (safen ven) tutulduğunda safen ven yetmezliği olarak adlandırır.

Toplardamarlarımızda, kanı yerçekimine karşı kalbe doğru yukarı taşıyan tek yönlü kapakçıklar vardır. Bu kapakçıklar zamanla zayıflar veya hasar görürse kan geriye kaçar ve damarda birikir. Bu geriye kaçışa tıp dilinde "reflü" denir. Reflü yüzeye yakın küçük damarlarda olduğunda gözle görülür varisler oluşur; daha derindeki büyük damarlarda olduğunda ise dışarıdan pek belli olmayan iç varis tablosu ortaya çıkar. Yani iç varis ile klasik görünen varis, aynı hastalığın farklı derinlik ve evreleridir. Her ikisinin de kök nedeni kapakçıkların yetersiz kalmasıdır. Bu nedenle iç varis, aslında kronik venöz yetmezliğin dıştan sessiz seyreden bir biçimi olarak düşünülebilir.

Varisin damar türlerine göre nasıl sınıflandığını resimli varis çeşitleri rehberimizde görsellerle karşılaştırabilirsiniz.

İç Varis ve Dış Varis Sıklıkla Bir Arada mı Görülür?

İç varis ile dış varis, birbirinden bağımsız iki ayrı hastalık değil, aynı venöz yetmezlik zincirinin farklı halkalarıdır. Uygulamada bu ikisi çoğu zaman bir arada bulunur. Derindeki safen vende başlayan kapakçık yetmezliği zamanla basıncı yüzeydeki yan dallara ileterek, dışarıdan görülen kıvrımlı varislerin oluşmasına zemin hazırlar. Yani görünür bir varis, çoğu kez altta yatan bir iç varisin dışa vuran işaretidir.

Bu birliktelik tedavi planını doğrudan etkiler. Yalnızca görünen damarı işlemek, kaynaktaki iç varis giderilmezse şikayetlerin geri gelmesine yol açabilir. Bu nedenle doppler muayenesinde önce "besleyen" derin damar araştırılır; asıl kaynak kapatıldıktan sonra yüzeydeki görünür varisler ayrıca değerlendirilir. Ters sırayla ilerlemek, sorunu kökten çözmek yerine geçici bir rahatlama sağlar. İç ve dış bileşenin birlikte haritalanması, kalıcı sonuç için bu yüzden önemlidir.

İç Varis Neden Görünmez ve Kimlerde Görülür?

İç varis dıştan görünmez, çünkü sorunlu damar cildin altındaki yağ ve kas dokusunun derininde yer alır. Yüzeydeki ince damarlar gibi cilde yansımaz, bu yüzden hastalık ilerlese bile bacak "normal" görünebilir.

Kapakçık yetmezliğinin başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Ailede varis veya toplardamar hastalığı öyküsü
• Uzun süre ayakta veya hareketsiz oturarak çalışma
• Gebelik ve hormonal değişiklikler
• Fazla kilo ve hareketsiz yaşam
• İlerleyen yaş ve önceki bacak damarı pıhtısı öyküsü

Bu faktörlerin neden damar kapakçıklarını zorladığını ayrıntılı olarak varis neden olur yazımızda inceleyebilirsiniz. İç varisin altında yatan mekanizma çoğu zaman kronik venöz yetmezliktir; bu nedenle belirtileri hafif olsa bile durumun uzman tarafından değerlendirilmesi önemlidir. Görünür bir varisiniz olmaması, damar sisteminizin tümüyle sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

İç Varis Belirtileri Nelerdir?

İç varis belirtileri genellikle görünürden çok hissedilir. En sık görülen iç varis belirtileri bacakta ağırlık, akşama doğru artan ağrı, şişlik ve gerginlik hissidir. Bu şikayetler gün içinde ayakta durdukça artar, bacağı yukarı kaldırınca veya dinlenince hafifler.

Bacakta iç varis belirtileri arasında şunlar sayılabilir:

• Gün sonuna doğru artan bacak ağrısı ve ağırlık hissi
• Ayak bileği ve baldırda şişlik (ödem)
• Özellikle geceleri kramp veya huzursuz bacak hissi
• Baldırda karıncalanma, yanma veya kaşıntı
• Uzun ayakta kalınca artan gerginlik ve yorgunluk
• İlerleyen durumlarda ayak bileği çevresinde renk koyulaşması

Bu belirtiler başka nedenlerle de ortaya çıkabileceğinden, tek başına bir belirti "sizde iç varis var" demek için yeterli değildir. Belirtilerin varlığı, uzman bir değerlendirme gerektirir. Önemli olan, dıştan görünür bir varis olmasa da bu şikayetleri hafife almamaktır. Erken değerlendirme, ilerlemeyi izlemek ve uygun önlemleri zamanında almak açısından değerlidir.

İç Varis Nasıl Teşhis Edilir?

İç varisin kesin tanısı renkli doppler ultrason ile konur. Doppler ultrason (damar içi kan akımını gösteren ağrısız görüntüleme yöntemi), toplardamarlardaki kanın hangi yönde aktığını, kapakçıkların çalışıp çalışmadığını ve reflünün derecesini gerçek zamanlı olarak gösterir. Dıştan görünmeyen bir sorunu ortaya koyabilen en güvenilir yöntem budur.

Muayene tipik olarak şu adımlarla ilerler:

1. Şikayetlerin ve risk faktörlerinin dinlendiği bir görüşme yapılır.
2. Bacaklar ayakta ve yatar pozisyonda gözle ve elle değerlendirilir.
3. Renkli doppler ultrason ile toplardamarlar tek tek taranır.
4. Kapakçık yetmezliği ve reflü süresi ölçülerek tutulan damarlar belirlenir.
5. Bulgulara göre takip mi yoksa tedavi mi gerektiği planlanır.

Doppler incelemesi ağrısızdır, iğne içermez ve bacağınıza jel sürülerek prob ile tarama yapılır. Nasıl hazırlanacağınızı ve muayenenin nasıl geçtiğini tanı ve muayene sayfamızda ayrıntılı bulabilirsiniz. Doğru tedavi kararı, ancak damar haritasının net biçimde çıkarılmasıyla verilebilir. Bu nedenle şikayetiniz varsa doppler muayenesi ile başlamanızı öneririz.

Doppler Muayenesinde Adım Adım Ne Olur?

Doppler muayenesi, iç varisin dışarıdan görülemeyen tarafını görünür kılan pratik bir işlemdir. Ne olacağını önceden bilmek çoğu kişinin tedirginliğini azaltır. Tipik bir renkli doppler incelemesi şu şekilde ilerler:

• Hazırlık: Bacaklarınızı serbest bırakabileceğiniz şekilde pantolonunuzu çıkarır, muayene için hazırlanırsınız. Özel bir açlık ya da ilaç kesme gereksinimi çoğunlukla yoktur.
• Ayakta değerlendirme: Toplardamar reflüsü yerçekimiyle belirginleştiği için tarama büyük ölçüde ayakta yapılır. Bu, iç varisi gözden kaçırmamanın anahtarıdır.
• Jel ve prob: Cilde ısıtılmış su bazlı bir jel sürülür ve ultrason probu baldır, diz arkası ve kasık bölgesi boyunca gezdirilir. Jel, sesin cilde iyi iletilmesini sağlar.
• Akımın ölçülmesi: Hekim baldırı elle hafifçe sıkıp bıraktığında, kanın kapakçıklar kapandıktan sonra geri kaçıp kaçmadığına bakar. Geri kaçış süresi belirli bir eşiğin üzerindeyse reflü tanımlanır.
• Damar haritası: Safen ven, yan dallar ve derin toplardamarlar tek tek taranarak hangi damarın ne ölçüde etkilendiği çıkarılır.

İşlem genellikle her iki bacak için toplamda kısa sürer ve sonrasında günlük hayatınıza hemen dönebilirsiniz. Çıkan harita, tedavi gerekip gerekmediğini ve gerekiyorsa hangi yöntemin uygun olduğunu belirleyen temel belgedir.

İç Varis Tedavisi Nasıl Yapılır?

İç varis tedavisi, hastalığın derecesine ve tutulan damarlara göre kişiye özel planlanır. Hafif durumlarda yaşam tarzı düzenlemeleri ve tıbbi varis çorabı yeterli olabilirken, belirgin kapakçık yetmezliğinde ameliyatsız kapalı yöntemler öne çıkar. Tedavi seçeneğini doppler bulguları belirler.

Aşağıdaki tablo, iç varis tedavisinde sık kullanılan yaklaşımları özetler:

Kapalı yöntemlerin çoğu lokal anestezi ile yapılır ve hastanın kısa sürede günlük hayatına dönmesine olanak tanır. Ancak hiçbir yöntem herkese uygun değildir; hangisinin size uygun olduğu doppler haritası ve genel sağlık durumunuzla belirlenir. Her işlemin kendine özgü avantajları, sınırları ve olası riskleri (örneğin geçici morarma, hassasiyet veya nadir görülen komplikasyonlar) vardır ve bunlar muayenede sizinle açıkça konuşulur.

Tedavi yöntemlerini ayrıntılı karşılaştırmak isterseniz varis tedavisi seçeneklerini inceleyebilir, maliyet konusundaki sorularınız için varis tedavisi fiyatları sayfasına göz atabilirsiniz. Doğru yöntemin seçilmesi, hem şikayetlerin gerilemesi hem de ilerlemenin durdurulması açısından belirleyicidir.

Bacaklarınızda görünür bir varis olmasa bile ağırlık, şişlik ya da ağrı yaşıyorsanız, kesin değerlendirme için renkli doppler en doğru başlangıçtır. Uzman ekibimizle iletişime geçin.